Hook
Hôm qua, một bản tin ngắn từ Crypto Briefing khiến không ít người trong cộng đồng blockchain xôn xao: Deutsche Bank hợp tác với World Bank để xây dựng một nền tảng tài chính thương mại mới. Nhưng đọc kỹ, tôi thấy không có lấy một dòng nào về blockchain, smart contract hay token. Vậy đây là câu chuyện về sự chấp nhận của tổ chức lớn, hay chỉ là một chiêu PR truyền thống của ngành ngân hàng?
Context
Tài chính thương mại (trade finance) là xương sống của thương mại toàn cầu, trị giá hàng nghìn tỷ USD mỗi năm. Các quy trình hiện tại vẫn phụ thuộc nhiều vào giấy tờ, thư tín dụng và kiểm tra thủ công. Trong hơn một thập kỷ, blockchain được kỳ vọng sẽ thay đổi ngành này, với các dự án như R3 Corda, Hyperledger Fabric, Contour hay Marco Polo. Thế nhưng đến nay, chưa có giải pháp nào thực sự thay thế được SWIFT. Sự tham gia của World Bank và Deutsche Bank – hai tổ chức tài chính hàng đầu thế giới – nghe có vẻ như một bước ngoặt. Nhưng liệu họ có thực sự dùng blockchain hay chỉ đơn thuần số hóa quy trình?
Core
Dữ liệu dòng chảy cross-asset cho thấy các ngân hàng lớn vẫn ưu tiên private permissioned ledger hơn là public chain. Kinh nghiệm 25 năm trong ngành của tôi cho thấy mỗi khi có tin hợp tác giữa ngân hàng truyền thống và “công nghệ mới”, giới crypto thường vội vã cho rằng đó là sự chấp nhận Bitcoin. Nhưng thực tế, Deutsche Bank và World Bank, với bề dày quy định và rủi ro, gần như chắc chắn sẽ chọn một mạng lưới riêng tư, có kiểm soát – giống như cách họ đã làm với các dự án trước đây. World Bank từng phát hành Bond-i trên Ethereum private, nhưng đó là một sân chơi đóng. Vậy cơ hội cho các giao thức DeFi công khai là gần như bằng không.
Lịch trả token khóa của VC nói lên tất cả – nhưng ở đây không có VC, không có token, không có airdrop. Nền tảng này có thể chỉ là một hệ thống ERP kết nối giữa các ngân hàng, sử dụng API và cơ sở dữ liệu tập trung. Nếu vậy, sự phấn khích của cộng đồng blockchain là hoàn toàn vô căn cứ. Tôi từng chứng kiến nhiều dự án “enterprise blockchain” chết yểu vì không có incentive cho người dùng cuối. Nếu World Bank & Deutsche Bank không phát hành token, làm sao họ thu hút được các bên tham gia ngoài vòng tròn quan hệ?
Tokenomics thực sự khuyến khích điều gì? Một nền tảng tài chính thương mại không token sẽ vận hành theo mô hình phí truyền thống. Điều này có nghĩa là nó cạnh tranh trực tiếp với SWIFT và các mạng lưới ngân hàng hiện có. Lợi thế duy nhất là sự bảo chứng của World Bank, nhưng điều đó không đảm bảo hiệu quả chi phí hay tốc độ. Ngược lại, các giao thức DeFi như MakerDAO hay Aave đã chứng minh rằng incentive token có thể tạo ra thanh khoản và sự tham gia phi tập trung. Một nền tảng không có token sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh lớn nhất so với các giải pháp blockchain công khai.
Câu chuyện mà chưa ai nói đến là khả năng tích hợp stablecoin. Nếu nền tảng này sử dụng USDC hoặc EURC để thanh toán, nó có thể thúc đẩy nhu cầu về stablecoin tuân thủ quy định. Nhưng nếu họ dùng CBDC (tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương), điều đó sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ lĩnh vực stablecoin phi tập trung như DAI. Tuy nhiên, hiện tại không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy stablecoin sẽ được tích hợp. Đây hoàn toàn là suy đoán của tôi dựa trên logic kinh doanh.
Về mặt thị trường, tin tức này hầu như không ảnh hưởng đến giá BTC hay ETH. Những đồng coin liên quan đến trade finance như XDC, XLM, hoặc Ripple có thể dao động nhẹ, nhưng tôi không kỳ vọng gì nhiều. Các quỹ đầu tư lớn không quan tâm đến một bản ghi nhớ hợp tác không có chi tiết kỹ thuật. Họ cần bằng chứng về việc triển khai thực tế, không phải một thông cáo báo chí.
Đây là lý do điều này chưa được định giá: Thị trường crypto vẫn còn quá ngây thơ với tin tức “ngân hàng lớn hợp tác”. Năm 2019, Facebook Libra (Diem) cũng từng gây sốt với sự tham gia của nhiều ngân hàng, nhưng cuối cùng thất bại vì áp lực quản lý. Sự hợp tác của World Bank có thể gặp số phận tương tự nếu các cơ quan quản lý ở Mỹ, EU và Trung Quốc không đồng thuận về tiêu chuẩn dữ liệu xuyên biên giới. Rủi ro địa chính trị là rất thực tế. Các nhà đầu tư nên nhìn vào lịch sử: phần lớn các sáng kiến blockchain do ngân hàng dẫn dắt đều chết yểu hoặc trở thành hệ thống nội bộ kín.
Contrarian Angle
Góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đưa ra: sự hợp tác này thực sự có thể là một tín hiệu tiêu cực cho ngành blockchain công khai. Nếu World Bank và Deutsche Bank quyết định triển khai một giải pháp private ledger và coi đó là “blockchain”, họ sẽ tạo ra một tiêu chuẩn mới cho tài chính thương mại – nhưng là một tiêu chuẩn đóng, không thể tương tác với DeFi hay các public chain. Điều này sẽ củng cố thêm sự chia rẽ giữa “crypto thực sự” và “blockchain doanh nghiệp”. Nó cũng có thể làm chậm quá trình áp dụng public chain vì các ngân hàng khác sẽ nhìn vào đó như một khuôn mẫu an toàn. Nói cách khác, thay vì thúc đẩy sự phi tập trung, nó có thể đẩy lùi nó.
Takeaway
Hãy theo dõi ba tín hiệu trong 6 tháng tới: (1) công bố công nghệ nền tảng (có phải DLT không?); (2) kế hoạch thí điểm cụ thể; (3) bất kỳ đề cập nào về token hoặc stablecoin. Nếu không có gì, hãy coi đây chỉ là một bản ghi nhớ khác. Còn nếu họ thực sự dùng blockchain public, tôi sẽ là người đầu tiên viết bài nhận sai. Nhưng dựa trên 25 năm quan sát ngành, tôi cá là họ sẽ chọn private.
Các giá trị khiến điều này đáng xây dựng – nếu họ dám mở – thì đó sẽ là cơ hội cho RWA (Real World Assets) trên chuỗi. Nhưng có lẽ tôi đang mơ.