Khi tôi lướt qua dòng tweet của Elon Musk, một nụ cười chua chát bất giác hiện ra. 'Chào mừng đến với câu lạc bộ những người không còn là tỷ phú'. Và CZ, người đồng sáng lập Binance, trả lời bằng một câu đùa: 'Vậy thì tôi là pre-rich'. Đây là một đoạn hội thoại tưởng chừng như vô thưởng vô phạt giữa hai người đàn ông quyền lực nhất thế giới tiền mã hóa. Nhưng, như một người đã chứng kiến tro tàn của ICO năm 2017 và cơn bão thanh khoản của DeFi, tôi thấy ẩn sâu bên dưới những dòng chữ này là một câu chuyện về sự biến mất và sự tái sinh. Nó không nói về việc họ mất bao nhiêu tiền, mà là về cách chúng ta - những kẻ ở dưới đáy của tháp ngà - định nghĩa lại sự giàu có trong một thế giới mà giá trị tài chính trở nên mong manh như một cơn gió thoảng.
Bối cảnh của cuộc đối thoại không nằm trên bất kỳ chain nào, cũng không phải trong một whitepaper. Nó diễn ra trên một nền tảng tập trung - Twitter. Nhưng nó là một minh chứng hoàn hảo cho một khái niệm mà tôi gọi là 'Văn hóa số của cộng đồng phi tập trung'. Trong thế giới crypto, có một thứ gọi là 'sự tự trào' (self-deprecation). Nó xuất phát từ một cộng đồng đã từng trải qua những đợt sụp đổ khủng khiếp, từ Mt. Gox đến Terra. Những người trong cuộc không còn sợ mất mát nữa, họ cười vào nó. CZ, với tư cách là một 'ông trùm' sàn giao dịch, và Musk, kẻ phá bĩnh của thị trường, đang chơi trò chơi này. Họ gọi mình là 'pre-rich' - một từ ghép vô lý nhưng chứa đựng một sự thật: Trong mắt họ, sự giàu có không phải là một điểm đến, mà là một trạng thái động. Nó giống như một giao thức DeFi vậy, TVL có thể lên xuống chỉ sau một đêm. Vậy nên, thay vì khóc than, họ tự gán cho mình một danh hiệu mới. Đây là một bài học về cách mà một cộng đồng đối mặt với sự bất ổn.
Nhưng tôi muốn phân tích sâu hơn. Cốt lõi của câu chuyện không nằm ở việc CZ có còn là tỷ phú hay không. Nó nằm ở định nghĩa về 'pre-rich'. Nếu bạn nhìn vào lịch sử của blockchain, chúng ta đã từng có 'Crypto Rich' (giàu từ ICO), 'DeFi Rich' (giàu từ yield farming), và bây giờ là 'Pre-Rich' (những người đã từng giàu rồi rớt xuống, hoặc chưa bao giờ giàu nhưng tự nhận là sắp giàu). Đây là một phát kiến triết học! Nó phá vỡ hoàn toàn ranh giới giữa giàu và nghèo, thay vào đó là một phổ liên tục. Cũng giống như cách mà Layer2 không thực sự giải quyết vấn đề mở rộng, mà chỉ là cắt nhỏ thanh khoản, thì 'Pre-Rich' cũng không giải quyết vấn đề bất bình đẳng, mà chỉ tạo ra một cái nhãn mới để xoa dịu nỗi đau. Sự thật là, danh tính 'Pre-Rich' trở thành một tài sản trên chuỗi, một NFT không thể chuyển nhượng, đại diện cho một khoảnh khắc lịch sử. Nó giống như một tấm huy chương cho những người đã từng 'hold' và không bán ở đáy.
Tuy nhiên, góc nhìn phản trực giác của tôi lại khác. Nhiều người sẽ nghĩ rằng đây chỉ là một trò đùa của giới nhà giàu, và họ sẽ cố gắng 'copy trade' hoặc 'copy mindset' của họ. Nhưng đừng quên rằng, CZ và Musk đang chơi ở một đấu trường hoàn toàn khác. Khi họ tự gọi mình là 'pre-rich', họ đang thể hiện một quyền lực tuyệt đối: quyền được không sợ hãi. Đối với một người dùng bình thường đang mất 80% danh mục đầu tư, việc nghe câu nói này có thể là một sự sỉ nhục, hoặc một liều thuốc an thần nguy hiểm. Nó tạo ra một ảo tưởng rằng mất mát là một phần của trò chơi, và rồi mọi thứ sẽ ổn. Nhưng sự thật cay đắng là, hầu hết những người rơi vào trạng thái 'pre-rich' sẽ không bao giờ quay lại được mức độ giàu có trước đây. Họ sẽ mãi mãi kẹt trong một vòng lặp vô định của những giao thức thanh khoản đã chết. Sự tự trào của những người khổng lồ là một sự xa xỉ, còn sự đau khổ của những người nhỏ bé là hiện thực. CZ có thể nói đùa về việc mình là 'pre-rich', nhưng những người mất 5 ETH vào một dự án ICO lừa đảo như tôi từng làm năm 2017, thì đó không phải là một trò đùa, đó là một vết sẹo.
Cuối cùng, bài học rút ra từ cuộc gặp gỡ của những 'người không còn' này không phải là về cách kiếm tiền hay giữ tiền. Nó là về cách chúng ta xây dựng bản sắc kỹ thuật số của mình. Khi một tài sản tài chính biến mất, có phải giá trị của chúng ta cũng biến mất theo? Câu trả lời của CZ và Musk là 'Không'. Họ tạo ra một câu chuyện mới, một bản sắc mới: 'Tôi là một người pre-rich'. Điều này mở ra một chân trời mới cho tôi: Tương lai không phải là làm giàu, mà là định nghĩa lại sự giàu có. Và sự định nghĩa đó, nó không nằm trong một smart contract, mà nó nằm trong văn hóa và câu chuyện mà chúng ta tự kể cho mình nghe. Hãy dùng nó để kiến tạo, chứ không phải để tự lừa dối.
