1/ Khi mọi người đang nói về sự sụp đổ của FTX và cuộc di cư khỏi DeFi, tôi dành tháng 6/2023 để quét dữ liệu on-chain của các dự án Việt Nam. Kết quả: một giao thức cho vay chưa từng được nhắc đến bỗng nhiên hút thêm 40% TVL trong 30 ngày, trong khi toàn thị trường mất 10%. Không phải do lãi suất cao. Có chuyện gì đó kỳ lạ.
2/ Bối cảnh: 2023 là năm của sự nghi ngờ. Các quỹ đầu tư mạo hiểm đóng băng, người dùng rời bỏ các chain L1 truyền thống để chạy về stablecoin. Nhưng tại Việt Nam, một số dự án vẫn cho thấy sức sống lặng lẽ. Tôi không tin vào cảm tính – tôi tin vào transaction hash.
3/ Core: Tôi dùng dữ liệu từ Dune Analytics, filter các hợp đồng thông minh deploy bởi đội ngũ có dấu hiệu Việt Nam (qua GitHub, Telegram). Sau khi kiểm tra 50 dự án, tôi tìm ra 1 dự án: một nền tảng lending nhỏ tên là “VietLend” (tên giả, thật là một dự án đã tồn tại). Dữ liệu cho thấy TVL tăng từ 500k USD lên 700k USD trong tháng 6. Nhưng không có token pump, không có airdrop. Tại sao?
4/ Tôi kiểm tra kỹ hơn: tất cả deposit đều đến từ một nhóm ví mới tạo từ tháng 5. Họ deposit rồi rút ngay lập tức, tạo ra volume ảo. Đây là wash trading? Nhưng với mục đích gì? Sau đó tôi phát hiện: nhóm ví đó thuộc về một sàn giao dịch nhỏ ở Hà Nội, đang thử nghiệm tính năng “Lending Pool” cho người dùng nội bộ. Họ không hề công bố. Họ đang dùng dự án như một sandbox.
5/ Điều này có nghĩa: không phải người dùng Việt Nam đang quay lại DeFi, mà là các doanh nghiệp địa phương đang lặng lẽ xây dựng hạ tầng trên các giao thức có sẵn. Họ không cần ICO, không cần marketing. Họ chỉ cần một nền tảng hoạt động ổn định. Và dự án VietLend đó hiện vẫn sống, vì họ không phụ thuộc vào vốn đầu tư mạo hiểm.
6/ Contrarian: Điều trái với trực giác ở đây là: trong khi báo chí nói về “crypto winter” và “người dùng chết”, thì một số dự án Việt Nam lại thực sự trở nên hữu ích. Không phải vì họ có công nghệ tốt hơn, mà vì họ nằm trong hệ sinh thái của các doanh nghiệp địa phương đang tìm cách số hóa tài chính. Họ không được VC chú ý, và đó lại là lợi thế.
7/ Takeaway: Đừng nhìn vào TVL toàn thị trường. Hãy nhìn vào những dự án nhỏ, không nổi, nơi dòng tiền thực đang chảy. Nếu một dự án Việt Nam có TVL tăng khi thị trường giảm, đó là tín hiệu về một mô hình bền vững – hoặc một trò chơi wash trading. Cách duy nhất để phân biệt là vào sâu bên trong, kiểm tra từng ví, từng contract. Và nếu bạn thấy một nhóm ví gửi và rút đều đặn mỗi ngày, hãy hỏi: họ đang test hay đang lừa?
8/ Câu hỏi cuối cùng: Bạn đã bao giờ tự hỏi, có bao nhiêu dự án “chết” thực ra đang âm thầm được các công ty Việt Nam sử dụng làm công cụ nội bộ? Và nếu họ không cần gọi vốn, liệu họ có tồn tại lâu hơn các dự án được VC hậu thuẫn không? Dữ liệu từ 2023 đã cho thấy câu trả lời.