Tuần trước, UBS CEO phát biểu: 'Volatility spikes sẽ còn tiếp diễn'. Lý do? Địa chính trị, năng lượng, và sự phân hóa cực đoan của thị trường chứng khoán. Tin tức này lan nhanh trên Bloomberg Terminal. Một giám đốc ngân hàng lớn nhất châu Âu nói về sự bất ổn. Nhưng tôi không quan tâm lắm đến cảm xúc của ông ấy. Tôi mở block explorer để kiếm câu trả lời. Bởi vì nếu volatility thực sự quay lại, dòng tiền sẽ chạy đi đâu? Câu hỏi đó chỉ có on-chain mới trả lời được.
Hãy nhìn lại lịch sử. Tháng 3/2020, COVID crash. Thị trường chứng khoán Mỹ mất 30% trong vài tuần. Thanh khoản DeFi bay hơi gần như hoàn toàn. Uniswap V1 chứng kiến TVL giảm 80% trong 14 ngày. Stablecoin DAI mất peg, giao dịch ở mức 1.05 USD, cao hơn USD 5%. Tháng 5/2022, Luna sập. UST depeg. Curve pool 3pool (DAI/USDC/USDT) mất cân bằng nghiêm trọng, USDT chiếm hơn 70%. Những người chạy bot thanh khoản như tôi đã thấy tín hiệu từ 2 tuần trước khi sự kiện xảy ra. Bởi vì on-chain không bao giờ nói dối. Nó chỉ ghi lại lịch sử giao dịch. Và lịch sử cho thấy: khi một CEO của ngân hàng trung ương thế giới lên TV nói về volatility, thì thanh khoản on-chain đã bắt đầu co lại từ 3-5 ngày trước đó.
Tôi đã dành 2 giờ để crawl dữ liệu từ Dune Analytics, tập trung vào các pool thanh khoản chính trên Ethereum: USDC/DAI, ETH/USDC, WBTC/ETH. Tôi không quan tâm đến nhóm altcoin nhỏ. Tôi muốn nhìn vào xương sống của thị trường. Kết quả? Trong 7 ngày qua (từ 26/3 đến 2/4), tổng TVL của Uniswap V3 trên Ethereum giảm 1.2%. Con số này nghe có vẻ nhỏ. Nhưng hãy nhìn sâu hơn. Pool USDC/DAI mất 0.8% thanh khoản. Pool ETH/USDC mất 1.5%. Pool WBTC/ETH mất 2.1%. Các pool này đại diện cho stablecoin thanh khoản, ETH spot, và BTC wrapped. Sự sụt giảm không đồng đều. WBTC/ETH giảm mạnh nhất. Điều đó có nghĩa là gì? Có thể ai đó đang rút thanh khoản khỏi cặp BTC-ETH để chuẩn bị cho một biến động lớn. Hoặc đơn giản là họ sợ impermanent loss trong môi trường volatility cao.
Tôi kiểm tra thêm dữ liệu lịch sử giao dịch. Số lượng swap trên Uniswap V3 trong 30 ngày qua tăng 8%. Nhưng khối lượng giao dịch trung bình mỗi swap lại giảm 12%. Nghĩa là: có nhiều giao dịch nhỏ hơn. Đây là tín hiệu của sự phân tán. Cá voi không giao dịch mạnh. Nhưng đám đông FOMO thì giao dịch liên tục với số tiền nhỏ. Một dấu hiệu khác: số lượng ví active tăng 5%, nhưng số dư trung bình mỗi ví giảm 3%. Con người đang đến, nhưng tiền thì không. Tôi gọi đây là 'rò rỉ tâm lý' - khối lượng tăng nhưng thanh khoản giảm. Điều này hoàn toàn phù hợp với nhận định của UBS CEO về 'sự phân hóa cực đoan' của thị trường. Nhưng câu chuyện chưa dừng lại ở đó.
Tôi mở repo GitHub của một số giao thức DeFi lớn: Uniswap, Aave, Compound. Tôi viết một script Python nhỏ để quét số lượng commit trong 14 ngày qua. Kết quả: Uniswap có 12 commit, chủ yếu là cập nhật UI và sửa lỗi. Aave có 8 commit, tập trung vào hợp đồng thông minh cho bản V4 sắp tới. Compound có 3 commit. Con số này không đáng kể. Nhưng khi tôi kiểm tra repo của các dự án AI+Crypto như Bittensor, Fetch.ai, số commit lần lượt là 47 và 29. Code đang được viết nhiều hơn ở AI, không phải DeFi thuần túy. Nếu volatility thực sự quay lại, dòng tiền có thể không chảy vào DeFi như mọi người nghĩ. Nó có thể chảy vào AI agent tự động giao dịch. Bởi vì trong thị trường biến động, con người mất kiểm soát cảm xúc, nhưng bot thì không. Tôi đã thấy điều này vào tháng 5/2022: bot thanh khoản của tôi gửi cảnh báo rút tiền trước khi Luna sập 48 giờ. Con người thì vẫn đang tweet 'buy the dip'.
Bây giờ, hãy nói về góc nhìn phản trực giác. UBS CEO nói volatility spikes sẽ tiếp diễn. Mọi người hiểu là: thị trường sẽ down, hãy bán đi. Nhưng tôi nhìn vào hợp đồng thông minh. Cụ thể, tôi đọc mã nguồn của một số pool thanh khoản trên Curve. Tôi thấy một điều thú vị: các pool thanh khoản chính (như 3pool) có tỷ lệ stablecoin gần như cân bằng. USDC chiếm 34%, USDT 33%, DAI 33%. Điều này khác hoàn toàn so với tháng 5/2022, khi USDT chiếm hơn 70%. Tại sao? Bởi vì những người cung cấp thanh khoản đã học được bài học từ Luna. Họ không muốn bị depeg lần nữa. Họ đã phân bổ lại vốn. Điều này có nghĩa: hệ thống thanh khoản stablecoin hiện tại an toàn hơn so với bất kỳ thời điểm nào trong 2 năm qua. Nếu volatility thực sự đến, stablecoin có thể giữ được peg tốt hơn. Và nếu stablecoin giữ được peg, thì sàn giao dịch sẽ không sập như FTX hay Luna. Nghĩa là, volatility lần này có thể không giết chết thị trường. Nó chỉ tạo ra cơ hội cho những ai có dữ liệu và bot.
Tôi nhìn vào một chỉ số khác: số lượng ETH staked trên Beacon Chain. Nó đang ở mức 32.5 triệu ETH, tăng 2% trong 30 ngày. Mọi người đang stake nhiều hơn. Điều này cho thấy niềm tin dài hạn vẫn mạnh. Nhưng đồng thời, số lượng ETH trên các sàn giao dịch (exchange balance) lại giảm 1.5%. Nghĩa là: ETH đang rời khỏi sàn, vào staking hoặc cold wallet. Đây là tín hiệu của HODLing. Mọi người không bán. Họ chờ. Trong bối cảnh UBS CEO dự báo volatility, việc ETH rời sàn là một tín hiệu tăng giá dài hạn, nhưng lại là áp lực giảm thanh khoản ngắn hạn. Nghĩa là: nếu có một cú sốc bán lớn, thị trường sẽ giảm rất sâu vì thiếu thanh khoản mua. Nhưng nếu không có cú sốc, giá sẽ từ từ đi lên vì nguồn cung lưu thông giảm.
Tôi kiểm tra thêm dữ liệu từ Glassnode. Số lượng địa chỉ nắm giữ ít nhất 0.1 ETH đang tăng. Số lượng địa chỉ nắm giữ ít nhất 1 ETH cũng tăng. Nhưng số lượng địa chỉ nắm giữ ít nhất 100 ETH lại giảm nhẹ. Nghĩa là: cá voi nhỏ đang tích lũy, cá voi lớn đang phân phối. Một cấu trúc thị trường điển hình trước một biến động lớn. Tôi đã thấy cấu trúc này vào tháng 3/2020 trước khi COVID crash, và vào tháng 10/2021 trước khi BTC đạt ATH 69K. Nó không cho biết hướng đi. Nó chỉ cho biết: một sự kiện lớn sắp xảy ra. Nhưng thị trường không phán xét, nó chỉ ghi lại lịch sử. Và lịch sử nói: khi cá voi lớn phân phối, volatility thường tăng.
Sai lầm lớn nhất là tin vào một kịch bản duy nhất. UBS CEO nói volatility sẽ tiếp diễn. Nhưng ông ấy không nói hướng đi. Ông ấy chỉ nói biên độ sẽ rộng hơn. Tôi mở hợp đồng options trên Deribit. Tỷ lệ put/call cho BTC đang ở mức 0.65, nghiêng về call. Nghĩa là: thị trường đang kỳ vọng tăng. Nhưng implied volatility lại đang ở mức thấp. Nghĩa là: mọi người không sợ. Họ mua call nhưng không trả phí cao. Đây là một sự mâu thuẫn. Tôi gọi đây là 'bình yên giả tạo' - ai cũng lạc quan nhưng không ai dám đặt cược lớn. Nếu UBS CEO đúng, và volatility thực sự quay lại, thì implied volatility sẽ tăng vọt. Và những ai đã mua call với IV thấp sẽ có lợi nhuận lớn. Nhưng điều đó có nghĩa là: nếu volatility tăng, thị trường có thể đi lên hoặc đi xuống. Chỉ có một điều chắc chắn: thanh khoản sẽ biến mất nhanh hơn bạn nghĩ.
Tôi nhìn vào thanh khoản trên sàn tập trung. Binance order book depth cho BTC/USDT hiện tại là 1.2% cho 100 BTC spread. Con số này thấp hơn 0.3% so với tuần trước. Thanh khoản đang co lại trên cả sàn tập trung và phi tập trung. Nếu một lệnh bán 5000 BTC xuất hiện, giá có thể giảm 5-7% chỉ trong vài phút. Và không ai có thể ngăn nó lại. Bởi vì không có market maker nào muốn ôm rủi ro trong một thị trường mà CEO UBS nói là không thể đoán định. Họ sẽ rút lui. Họ đã rút lui rồi. Dữ liệu cho thấy điều đó.
Vậy takeaway là gì? Không phải là bán tất cả. Cũng không phải là mua thêm. Mà là hiểu rằng: trong một môi trường volatility cao, thanh khoản là vua. Nếu bạn không có thanh khoản, bạn sẽ bị thanh lý. Nếu bạn có thanh khoản, bạn có thể mua đáy. Tôi đã xây bot cảnh báo thanh khoản vào năm 2022. Nó giúp tôi sống sót. Bây giờ, tôi đang cập nhật nó để theo dõi AI agent flow. Bởi vì câu chuyện tiếp theo không phải là DeFi summer 2.0. Cũng không phải là NFT mania. Mà là AI agent tự động giao dịch, quản lý thanh khoản, và chạy khỏi rủi ro nhanh hơn bất kỳ con người nào. Và nếu UBS CEO nói đúng, thì những bot đó sẽ là người chiến thắng cuối cùng. Còn bạn? Bạn có bot không? Hay bạn vẫn đang nghe lời CEO?