Hôm thứ Tư, Hải quan Mỹ âm thầm cập nhật danh sách UFLPA. 43 công ty bị đưa vào danh sách đen cùng lúc. Đối với hầu hết mọi người, đây chỉ là một dòng tin nhỏ về thương mại. Nhưng với những ai đang vận hành mô hình khai thác Bitcoin bằng năng lượng mặt trời tại Mỹ, đây là một đòn giáng trực diện vào chuỗi cung ứng quang điện của họ.
Bạn có biết 43 công ty này là ai không? Không phải nhà sản xuất máy đào ASIC. Mà là các nhà sản xuất tấm pin mặt trời, inverter và thiết bị lưu trữ năng lượng. Trung Quốc kiểm soát khoảng 80-90% công suất chuỗi cung ứng quang điện toàn cầu. Trong đó, hơn một nửa tập trung ở khu vực Tân Cương. Mỹ không cấm máy đào. Mỹ cấm thứ nuôi sống máy đào: điện.
Hãy để tôi nói rõ lý do vì sao điều này quan trọng hơn những gì bạn nghĩ.
Vấn đề không chỉ nằm ở 43 công ty
Luật UFLPA không chỉ đơn thuần là một lệnh trừng phạt thương mại. Nó được xây dựng dựa trên cơ chế 'giả định có thể bác bỏ'. Nghĩa là: bất kỳ sản phẩm nào liên quan đến Tân Cương đều bị mặc định là sử dụng lao động cưỡng bức. Trách nhiệm chứng minh ngược lại thuộc về nhà nhập khẩu.
Hãy đọc lại điều đó.
Không phải chính phủ phải chứng minh sản phẩm của bạn có vấn đề. Mà bạn phải chứng minh sản phẩm của mình sạch. Với một chuỗi cung ứng phức tạp như polysilicon → wafer → cell → module → inverter, việc chứng minh 'không liên quan đến Tân Cương' gần như là bất khả thi nếu bạn mua từ Trung Quốc.
Điều này tạo ra hiệu ứng 'cấm trên thực tế' (de facto ban).
Các mỏ khai thác Bitcoin năng lượng mặt trời của Mỹ hiện đang đối mặt với một lựa chọn tàn khốc: hoặc chấp nhận chi phí cao hơn để tìm nguồn cung cấp không phải từ Trung Quốc (nếu có), hoặc đối mặt với nguy cơ hàng hóa bị giữ tại cảng trong nhiều tháng.
Chi phí thực sự không phải là giá tấm pin
Dựa trên phân tích của tôi về chi phí vận hành mỏ, chi phí lớn nhất không phải là giá tấm pin tăng thêm 10-20%. Mà là tính bất định trong chuỗi cung ứng.
Một mỏ năng lượng mặt trời có chu kỳ hoàn vốn 3-5 năm. Nhà đầu tư không thể chấp nhận rủi ro tấm pin bị kẹt tại cảng 6 tháng. Họ cũng không thể lên kế hoạch mở rộng công suất khi không biết liệu lô hàng tiếp theo có bị hải quan giữ lại hay không.
Chi phí thực sự là chi phí vốn (cost of capital).
Điều này dẫn đến một hệ quả mà hầu hết các bản tin đều bỏ qua: các mỏ lớn có dòng tiền mạnh và đội ngũ tuân thủ chuyên nghiệp sẽ sống sót. Các mỏ nhỏ, vốn đã hoạt động với biên lợi nhuận mỏng, sẽ bị đẩy ra khỏi thị trường.
Nói cách khác, chính sách này không chỉ là một cú sốc chi phí. Nó là một chất xúc tác cho sự hợp nhất ngành.
Góc khuất: Trò chơi 'xanh' đang bị lật tẩy
Trong hai năm qua, ngành khai thác Bitcoin đã xây dựng câu chuyện 'khai thác xanh' để thu hút vốn tổ chức. Các công ty khai thác công khai tuyên bố sử dụng năng lượng tái tạo. Họ mua chứng chỉ năng lượng tái tạo (RECs) và ký hợp đồng mua điện (PPA) với các nhà máy điện mặt trời.
Nhưng có một sự khác biệt lớn giữa:
- Mỏ mua điện từ lưới điện và tuyên bố 'xanh' bằng RECs.
- Mỏ tự xây dựng nhà máy điện mặt trời.
Loại thứ hai phụ thuộc trực tiếp vào nhập khẩu tấm pin. Và đây chính là phân khúc bị tổn thương nặng nhất.
Sự mỉa mai ở đây rất rõ ràng: Các công ty 'xanh nhất' - những người thực sự tự xây dựng cơ sở hạ tầng năng lượng mặt trời - lại là những người bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Cơ hội nằm ở đâu?
Đừng vội bi quan. Tôi đã nhìn thấy một số cơ hội rõ ràng từ sự kiện này.
Trước hết, các nhà cung cấp dịch vụ truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Khi UFLPA yêu cầu bằng chứng rõ ràng và thuyết phục về toàn bộ chuỗi cung ứng, công nghệ blockchain có thể giải quyết vấn đề này. Các dự án theo dõi nguồn gốc sản phẩm từ nhà máy đến cảng sẽ nhận được nhu cầu thực sự từ các công ty khai thác muốn xuất khẩu sang Mỹ.
Thứ hai, các nhà sản xuất quang điện ngoài Trung Quốc - đặc biệt là ở Đông Nam Á và Ấn Độ - sẽ nhận được đơn đặt hàng chuyển dịch. Nhưng hãy nhớ: công suất của họ không thể đáp ứng ngay lập tức. Sẽ mất 2-3 năm để tăng công suất. Trong thời gian đó, chi phí sẽ cao và nguồn cung sẽ khan hiếm.
Thứ ba, các nhà khai thác thủy điện và địa nhiệt tại Mỹ sẽ được hưởng lợi gián tiếp từ việc các mỏ năng lượng mặt trời bị suy yếu. Các nhà khai thác này không phụ thuộc vào tấm pin nhập khẩu và có thể cung cấp năng lượng tái tạo với chi phí cạnh tranh.
Rủi ro mà hầu hết mọi người đang bỏ qua
Điều khiến tôi lo lắng nhất không phải là các tấm pin.
Mà là pin lưu trữ năng lượng.
Các mỏ năng lượng mặt trời ngoài lưới (off-grid) không thể hoạt động 24/7 nếu không có hệ thống lưu trữ. Và pin lithium-ion cũng chủ yếu được sản xuất tại Trung Quốc. Nếu UFLPA mở rộng phạm vi thực thi sang pin lưu trữ - điều mà tôi tin là có khả năng xảy ra - thì toàn bộ mô hình khai thác ngoài lưới sẽ sụp đổ.
Một rủi ro khác: các công ty công nghệ Mỹ sử dụng linh kiện quang điện Trung Quốc có thể bị ảnh hưởng dây chuyền. Một công ty khai thác Bitcoin có thể không trực tiếp nhập khẩu tấm pin, nhưng nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ của họ thì có thể. Khi đó, rủi ro tuân thủ sẽ lan tỏa qua nhiều tầng trung gian.
Tôi đã thấy điều này trước đây
Năm 2017, khi tôi đầu tư vào Chainlink, tôi đã học được rằng chuỗi cung ứng và sự phụ thuộc vào một nguồn duy nhất là rủi ro lớn nhất mà mọi người thường bỏ qua. Cùng một logic đó áp dụng ở đây.
Năm 2020, khi tôi mất 30% số vốn trong vụ tấn công Harvest Finance, tôi đã rút ra bài học: bạn phải kiểm soát các rủi ro mà bạn không thể nhìn thấy.
Trong trường hợp này, các công ty khai thác Bitcoin không thể nhìn thấy rủi ro trong chuỗi cung ứng quang điện của họ. Và bây giờ họ phải trả giá.
Kịch bản nào cho 12 tháng tới?
Hãy để tôi đưa ra một dự đoán cụ thể:
- Danh sách UFLPA sẽ tiếp tục mở rộng. 43 công ty chỉ là đợt mới nhất. Cứ mỗi quý, hải quan Mỹ lại cập nhật danh sách. Các mỏ năng lượng mặt trời cần chuẩn bị cho kịch bản nhiều nhà cung cấp hơn bị cấm trong tương lai.
- Chi phí tuân thủ sẽ tăng vọt. Các công ty khai thác lớn sẽ chi hàng triệu đô la cho hệ thống truy xuất nguồn gốc, đội ngũ pháp lý và tư vấn hải quan. Chi phí này sẽ được chuyển vào chi phí vận hành.
- Một số mỏ năng lượng mặt trời tại Mỹ sẽ phải đóng cửa hoặc bán lại. Không phải vì họ làm sai điều gì, mà vì họ không thể cạnh tranh được với chi phí tuân thủ mới.
- Xu hướng chuyển dịch sang hợp đồng mua điện (PPA) sẽ tăng tốc. Thay vì tự xây dựng nhà máy điện mặt trời, các công ty khai thác sẽ ký hợp đồng mua điện từ các nhà máy độc lập. Nhà máy đó sẽ chịu trách nhiệm tuân thủ, không phải công ty khai thác. Điều này sẽ chuyển rủi ro sang các nhà sản xuất điện.
- Các mỏ ở ngoài nước Mỹ - đặc biệt là ở Trung Đông và Mỹ Latinh - sẽ trở nên hấp dẫn hơn. Các quốc gia này có nhiều nắng, chi phí năng lượng thấp và không bị ràng buộc bởi UFLPA.
Vậy còn Bitcoin thì sao?
Tôi không tin rằng sự kiện này sẽ tác động đáng kể đến giá Bitcoin.
Chuỗi cung ứng quang điện chỉ ảnh hưởng đến một phân khúc nhỏ của mạng lưới khai thác. Các mỏ năng lượng mặt trời chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng hash rate toàn cầu. Hơn nữa, cơ chế điều chỉnh độ khó sẽ tự động bù đắp cho bất kỳ sự sụt giảm hash rate nào.
Nhưng tác động đến các công ty khai thác cụ thể - đặc biệt là các công ty khai thác 'xanh' niêm yết trên sàn chứng khoán Mỹ - có thể là đáng kể. Nếu họ không thể chứng minh chuỗi cung ứng của mình sạch sẽ, họ sẽ mất điểm trong mắt các nhà đầu tư tổ chức.
Câu hỏi thực sự
Sau tất cả, câu hỏi quan trọng nhất không phải là '43 công ty đó là ai?'.
Mà là: Nếu chính phủ Mỹ có thể cấm các tấm pin mặt trời vì lý do lao động cưỡng bức, thì điều gì sẽ ngăn họ làm điều tương tự với máy đào ASIC?
Không có gì.
Nếu Bitmain hoặc MicroBT - hai nhà sản xuất máy đào lớn nhất thế giới - có bất kỳ mối liên hệ nào với danh sách UFLPA, thì toàn bộ ngành khai thác Bitcoin của Mỹ sẽ đối mặt với một cú sốc lớn hơn nhiều. Đó là rủi ro hệ thống mà mọi người nên theo dõi.
Trong thị trường này, sự sống còn không chỉ đến từ việc có điện rẻ. Nó đến từ việc có một chuỗi cung ứng sạch, minh bạch và không thể bị tấn công bởi các rào cản thương mại.
Ngành khai thác Bitcoin của Mỹ vừa bước vào một kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên của sự tuân thủ chuỗi cung ứng.
Và hãy nhớ: danh sách 43 công ty này sẽ không phải là danh sách cuối cùng.