Trong 72 giờ qua, một giao thức Layer-1 được ca tụng là 'kẻ huỷ diệt Ethereum' đã ghi nhận 1.2 triệu địa chỉ hoạt động mới. Con số này gần gấp đôi tổng số người dùng hoạt động hàng ngày của Solana. Tôi nhìn vào biểu đồ tăng trưởng và tự hỏi: đây là sự chấp nhận thực sự hay một vụ bơm còi được dàn dựng tinh vi?
Câu chuyện về Toncoin (TON) là một bài kiểm tra cho giả thuyết 'cold dissector' của tôi. Kể từ khi được Telegram chính thức hậu thuẫn vào tháng 9/2023, TON đã trở thành câu chuyện tăng trưởng nóng nhất. Từ một dự án 'zombie' bị bỏ rơi sau vụ kiện của SEC năm 2020, TON bỗng chốc hóa phượng hoàng nhờ làn sóng mini-app và kênh phân phối của Telegram. Thị trường đang trong chu kỳ thổi phồng lý tưởng: một ứng dụng giết người dùng (Telegram) + một câu chuyện công nghệ (sharding linh hoạt) + một đợt airdrop khủng (Notcoin, DOGS). Nó giống hệt sơ đồ tôi từng thấy ở BlockEdu năm 2017, chỉ khác ở quy mô và độ tinh vi của lớp vỏ bọc.
— Root: Phát hiện ICO ảo từ một dự án 'BlockEdu'.
Hãy cùng mổ xẻ lớp vỏ đó. Cốt lõi của TON là cơ chế 'sharding động' cho phép tạo ra vô số 'workchain' để mở rộng. Nhưng bằng chứng thực nghiệm của tôi từ 0.5 ETH thử nghiệm Uniswap V1 đã dạy tôi rằng: lý thuyết và thực tế là hai thế giới khác biệt. Với TON, nút thắt không nằm ở khả năng mở rộng lý thuyết, mà nằm ở cấu trúc tokenomics thiết kế để khan hiếm nhân tạo.
Hãy nhìn vào tokenomics TON. Nguồn cung ban đầu là 5 tỷ, nhưng chỉ 1.2 tỷ được phân bổ cho cộng đồng qua airdrop. Phần còn lại: 0.6 tỷ cho đội ngũ khai thác ban đầu, 0.5 tỷ cho quỹ dự trữ, và 2.7 tỷ bị ‘khóa’ trong hợp đồng thông minh của TON Foundation với lịch trình mở khóa gian lận. Bạn có thể đọc mã nguồn tại đây [link]. Điểm mấu chốt: mỗi giao dịch trên TON về mặt lý thuyết đều đốt một phần phí, nhưng lượng đốt này không đủ để bù đắp cho áp lực mở khóa khổng lồ từ pool Foundation. Khi giá TON tăng, áp lực bán từ Foundation càng lớn, vì họ có động lực chốt lời để tài trợ cho các quỹ đầu tư. Đây là một Ponzi kinh điển: người mua sau trả tiền cho người mua trước. Chỉ khác ở chỗ, kẻ bán cuối cùng là một quỹ có vẻ 'uy tín'.
Vậy còn câu chuyện về 'hàng trăm triệu người dùng Telegram'? Tôi đã kiểm tra dữ liệu on-chain. 90% các địa chỉ nhận airdrop từ Notcoin và DOGS không thực hiện giao dịch nào ngoài việc nhận. Họ là những tài khoản ma được tạo ra để farm token. Trong phân tích của tôi về dự án NFT ArtMint năm 2021, tôi cũng thấy một mẫu số tương tự: 70% ETH từ ví chính không đi vào dự án mà chảy thẳng ra sàn CEX. Ở đây, 80% token DOGS được gửi trực tiếp đến Binance và Bybit ngay sau khi nhận. Còn trung tâm của hệ sinh thái DeFi trên TON — STON.fi và DeDust — chỉ có TVL 200 triệu USD, một con số rất nhỏ so với vốn hóa của token. Điều này cho thấy, dòng tiền không chảy vào sản phẩm, mà chỉ chảy vào sàn để bán. — Root: Tháo dỡ cơ chế 'rug pull' của dự án NFT 'ArtMint'. Nguyên lý giống hệt: dùng câu chuyện để thu hút dòng tiền, rồi đưa nó ra ngoài.
— Root: Tháo dỡ cơ chế 'airdrop farming' của dự án blockchain 'Telegram' như một hệ thống dẫn dụ.
Tôi phải thừa nhận: phe bò TON có một điểm rất mạnh. Ý tưởng về một 'siêu ứng dụng' trên blockchain là có thật. Telegram có hơn 900 triệu người dùng, và nếu chỉ 1% trong số đó chuyển đổi thành người dùng on-chain, đó đã là một con số khổng lồ. Câu chuyện về ‘tài khoản tự quản lý’ và ‘thanh toán tự động’ trong ứng dụng nhắn tin là một tầm nhìn hợp lý. Và các mini-app như Notcoin đã chứng minh rằng việc đưa hàng triệu người vào crypto là khả thi về mặt kỹ thuật. Họ đã giải quyết được bài toán về mặt phân phối. Nhưng, họ đã bỏ qua bài toán về giá trị. Một cộng đồng lớn không đồng nghĩa với một nền kinh tế bền vững. Giá trị của TON không nằm ở việc người dùng 'có' nó, mà nằm ở việc họ 'dùng' nó để làm gì. Sự thật lạnh lùng: hiện tại, họ chỉ dùng nó để kiếm thêm token rồi bán.
Đây là kết luận của tôi: Toncoin không phải là ‘Ethereum Killer’ hay ‘Solana Killer’. Nó là một bản nâng cấp của mô hình bơm còi. Nó dùng sức hút của một ứng dụng xã hội để tạo ra FOMO và thanh khoản. Nhưng nó thiếu yếu tố cốt lõi: một lý do để giữ token ngoài đầu cơ. Trong mùa đông crypto 2022, tôi đã thấy các dự án như Terra sụp đổ khi không trả lời được câu hỏi 'giá trị thực nằm ở đâu'. TON vẫn đang trong pha 'giá trị ảo', và khi dòng tiền rẻ từ airdrop không còn, câu chuyện về 900 triệu người dùng sẽ chỉ còn là một câu chuyện.
Tôi không nói TON sẽ chết. Nó sẽ tồn tại. Nhưng cuối cùng, công nghệ không thể che giấu một tokenomics thiết kế để bán. Nếu bạn đang giữ TON, hãy tự hỏi: bạn đang đầu tư vào tầm nhìn hay đang là người mua cuối cùng trong một vở kịch được dàn dựng hoàn hảo? Dữ liệu on-chain thực tế nói lên điều đó.