Âm thanh của sự phong tỏa: Khi địa chính trị gõ cửa DeFi
Bạn có từng nghe thấy âm thanh của một cánh cửa đóng sầm lại? Không phải tiếng kim loại va vào nhau, mà là tiếng vọng của một tuyên bố từ Bộ trưởng Tài chính Mỹ, Janet Yellen, vào ngày 14 tháng 8 vừa qua: 'Những biện pháp chưa từng có' nhằm vào Iran, bao gồm 'cô lập kinh tế' và 'phong tỏa bền vững eo biển Hormuz'. Tôi đang đọc dòng tin này trên màn hình, giữa một buổi sáng Nairobi, và tôi chợt nhận ra: thế giới tài chính phi tập trung mà chúng ta đang xây dựng sẽ không bao giờ được đứng ngoài cuộc chơi này.
— Root: Dự án này không phải là một giao thức, mà là một bài kiểm tra về độ trưởng thành của toàn bộ hệ sinh thái.
Hãy cùng tôi nhìn vào bối cảnh. Yellen nói về 'phong tỏa eo biển Hormuz' – nơi 21 triệu thùng dầu đi qua mỗi ngày. Nhưng với tôi, một PM giao thức phi tập trung đang sống ở Nairobi, câu chuyện không chỉ dừng lại ở dầu mỏ. Nó là về những dòng chảy tài chính bị chặn, về những stablecoin bị mất neo, về những cây cầu cross-chain bị tấn công. Năm 2017, tôi tổ chức meetup Ethereum ở Nairobi, giải thích smart contract như một công cụ trao quyền. Hôm nay, tôi thấy những công cụ ấy đang đối mặt với thử thách lớn nhất: sự can thiệp của chủ quyền quốc gia.
Phân tích này không phải là một bản tin địa chính trị. Nó là một tấm gương phản chiếu. Tôi sẽ không nói cho bạn biết giá dầu sẽ tăng bao nhiêu – hàng trăm người khác đã làm điều đó. Tôi sẽ nói về điều mà họ bỏ lỡ: cách mà một tuyên bố từ Washington có thể thay đổi cấu trúc incentive của một pool thanh khoản trên Uniswap, hoặc cách mà một lệnh trừng phạt có thể biến một rollup thành một ốc đảo cô lập.
Nếu bạn chỉ thấy mã, bạn lỡ mất con người. Và con người ở đây là những người nông dân Kenya mà tôi từng dạy DeFi vào năm 2020. Họ học cách vay thế chấp tài sản số để mua hạt giống. Nhưng nếu Mỹ phong tỏa Iran, và nếu Iran đáp trả bằng cách tấn công mạng lưới shipping, thì giá stablecoin trên các sàn giao dịch phi tập trung ở châu Phi sẽ biến động thế nào? Câu trả lời nằm ở cấu trúc hạ tầng mà chúng ta đang xây dựng.
Hãy đi vào lõi kỹ thuật. Tôi đã làm việc với các giao thức thanh toán cross-chain, và tôi biết: mỗi lệnh trừng phạt mới đều tạo ra một 'blob' dữ liệu trên blockchain. Dữ liệu blob post-Dencun, như tôi từng phân tích, sẽ bão hòa trong vòng hai năm. Khi đó, phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi. Nhưng điều đó còn chưa là gì so với những gì sắp xảy ra. Hãy tưởng tượng: Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt lên các ngân hàng Iran, và Iran chuyển sang sử dụng Bitcoin để thanh toán dầu mỏ. Các giao dịch này sẽ được ghi nhận trên blockchain, nhưng với một chi phí khổng lồ. BRC-20 và Runes trên Bitcoin? Chúng giống như dùng Rolls-Royce để chở hàng – vừa xúc phạm chiếc xe vừa không chở được bao nhiêu. Đây không phải là giải pháp cho khủng hoảng, mà là một cách để làm tắc nghẽn mạng lưới chính.
Tôi nhớ lại dự án NFT 'Sauti za Afrika' của mình. Khi chúng tôi mint 500 tác phẩm trên Ethereum, phí gas trung bình là 0.01 ETH. Hôm nay, nếu một cuộc khủng hoảng địa chính trị xảy ra, phí gas có thể tăng gấp 10 lần, và những nghệ sĩ Kenya sẽ không thể mint được tác phẩm mới. Đây là lý do tại sao tôi luôn nhấn mạnh rằng: APY liquidity mining về cơ bản là dự án bù đắp cho con số TVL. Khi thị trường hoảng loạn, những người nông dân DeFi sẽ rút thanh khoản, và TVL sẽ sụp đổ. Dừng incentive, và người dùng thực sự sẽ biến mất.
Nhưng hãy nhìn từ góc nhìn ngược. Tôi là một người lạc quan, nhưng tôi cũng là một người thực dụng. Trong các hội thảo bear market 2022, tôi đã học được rằng: khủng hoảng là cơ hội để xây dựng lại. Khi Mỹ phong tỏa Iran, nó có thể đẩy nhanh quá trình 'de-dollarization' mà tôi đã thấy từ năm 2021. Các giao thức DeFi có thể trở thành kênh thanh toán thay thế cho các quốc gia bị trừng phạt. Nhưng điều này đòi hỏi một hạ tầng cross-chain mạnh mẽ hơn, với các giải pháp Layer2 thực sự mở rộng được. Không phải là những giải pháp chỉ tồn tại trong white paper, mà là những giải pháp đã được kiểm chứng qua các cuộc khủng hoảng.
Tôi đã thuyết phục hai ngân hàng ở Nairobi thử nghiệm blockchain trong thanh toán vào đầu năm nay. Họ hỏi tôi: 'Liệu blockchain có thể chịu được áp lực từ một cuộc chiến thương mại không?' Câu trả lời của tôi là: 'Nó sẽ phải chịu, bởi vì không có lựa chọn nào khác.' Khi các cánh cửa truyền thống đóng lại, những cánh cửa phi tập trung sẽ mở ra. Nhưng chúng ta cần chuẩn bị cho điều đó ngay từ bây giờ.
Vậy, takeaway là gì? Đừng nói với tôi về scaling – hãy nói về bao hàm. Một giao thức phi tập trung thực sự không chỉ là về tốc độ giao dịch hay phí thấp. Nó là về khả năng duy trì kết nối khi thế giới bị chia cắt. Nó là về việc xây dựng những cây cầu mà không ai có thể phá hủy. Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi, không phải một câu trả lời: Liệu chúng ta có đang xây dựng một hệ thống tài chính đủ mạnh để chịu đựng âm thanh của sự phong tỏa?