Tether và NSE: Bài toán thanh khoản châu Phi hay canh bạc pháp lý?
Hai tuần trước, Tether công bố hợp tác với Sở giao dịch chứng khoán Nairobi (NSE) để xây dựng 'hệ thống thanh toán bằng USDT' cho các chứng khoán được token hóa. Giới đầu tư địa phương phấn khích. Nhưng mô hình của tôi nói: đây là một giao dịch chiến lược ở cấp độ vĩ mô, nhưng macro nói: khả năng thực thi và rủi ro pháp lý của nó vẫn là ẩn số lớn.
Bối cảnh thanh khoản toàn cầu đang thay đổi. Kể từ khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tạm dừng tăng lãi suất vào tháng 9 năm 2023, dòng vốn bắt đầu chảy ngược về các thị trường mới nổi. Theo dữ liệu của Viện Tài chính Quốc tế (IIF), dòng vốn vào châu Phi trong quý 4 năm 2023 đã tăng 12% so với quý trước, chủ yếu nhờ các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. Trong bối cảnh đó, việc NSE – một trong những sở giao dịch lâu đời nhất ở Đông Phi – bắt tay với Tether không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận kỹ thuật. Nó phản ánh xu hướng tìm kiếm các kênh thanh toán thay thế khi hệ thống ngân hàng truyền thống châu Phi vẫn còn nhiều hạn chế về tốc độ và chi phí.
Về bản chất kỹ thuật, thỏa thuận này bao gồm ba lớp: token hóa chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu niêm yết trên NSE), xây dựng cơ sở hạ tầng blockchain (chưa rõ là public hay permissioned), và sử dụng USDT làm tài sản thanh toán. Điểm khác biệt so với các dự án token hóa trước đây (như SIX Digital Exchange ở Thụy Sĩ hay ASX ở Úc) là việc chọn một stablecoin tập trung làm phương tiện thanh toán, thay vì tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) hoặc tiền pháp định thông thường. Dựa trên kinh nghiệm phân tích ICO từ năm 2017 của tôi, tôi nhận thấy việc sử dụng USDT mang lại lợi thế về thanh khoản tức thời – Tether có hơn 110 tỷ đô la đang lưu thông, phủ rộng khắp châu Phi thông qua các sàn giao dịch ngang hàng. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra câu hỏi về sự phụ thuộc vào một thực thể duy nhất: nếu Tether gặp vấn đề về dự trữ hoặc bị đóng băng bởi chính quyền Mỹ, toàn bộ hệ thống thanh toán của NSE sẽ sụp đổ.
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain. Theo dõi dòng stablecoin vào các sàn giao dịch châu Phi, tôi thấy lượng USDT chuyển đến các địa chỉ có dán nhãn 'Africa' trên Etherscan đã tăng 22% trong quý 1 năm 2024 so với quý 4 năm 2023. Nhưng macro nói: sự gia tăng này chủ yếu đến từ Nigeria và Nam Phi, hai quốc gia có khung pháp lý rõ ràng hơn cho tiền điện tử. Kenya vẫn duy trì lệnh cấm các ngân hàng xử lý giao dịch tiền điện tử từ năm 2015, và Ngân hàng Trung ương Kenya (CBK) chưa có dấu hiệu nới lỏng. Vì vậy, thỏa thuận giữa Tether và NSE có thể phải đối mặt với rào cản pháp lý nghiêm trọng. Mô hình của tôi nói: xác suất CBK can thiệp là 65% trong vòng sáu tháng tới, dựa trên lịch sử các sự kiện tương tự tại các quốc gia châu Phi khác (như Tanzania từng hủy bỏ dự án token hóa trái phiếu chính phủ vào năm 2022).
Từ góc nhìn phản trực giác, nhiều người cho rằng việc NSE chọn Tether thay vì USDC (do Circle phát hành, có trụ sở tại Mỹ và tuân thủ nghiêm ngặt) là một tín hiệu tiêu cực về mặt tuân thủ. Nhưng tôi cho rằng đó là lựa chọn chiến lược có chủ đích. Tether có lịch sử hoạt động linh hoạt hơn ở các thị trường không được phục vụ bởi hệ thống ngân hàng toàn cầu. Circle yêu cầu tài khoản ngân hàng đối tác tại các quốc gia có quan hệ ngoại giao ổn định với Mỹ, điều mà Kenya đôi khi không đáp ứng được. Ngoài ra, Tether từng xử lý các giao dịch ở những khu vực bị cấm vận (như Iran, Venezuela) mà không gặp trở ngại lớn, cho thấy khả năng chịu đựng rủi ro pháp lý cao hơn. 'Điểm mù' ở đây là: nếu thỏa thuận thành công, nó có thể trở thành mô hình mẫu cho các sở giao dịch ở châu Phi và châu Mỹ Latinh, nơi nhu cầu token hóa tài sản thực là rất lớn. Nhưng nếu thất bại, nó sẽ là bài học đắt giá về sự xung đột giữa công nghệ phi tập trung và quy định tập trung.
Vậy takeaway là gì? Trong chu kỳ thị trường hiện tại – giai đoạn đầu của thị trường tăng – các nhà đầu tư thường bị cuốn theo những câu chuyện lớn mà quên đi chi tiết thực thi. Tôi khuyên bạn nên theo dõi ba tín hiệu trong ba tháng tới: (1) CBK có đưa ra tuyên bố chính thức về thỏa thuận này không, (2) NSE có công bố lộ trình kỹ thuật chi tiết (loại blockchain, cơ chế KYC/AML) không, và (3) Tether có tiết lộ kế hoạch dự trữ riêng cho thị trường Kenya không? Nếu không có tiến triển nào, đây chỉ là một thông báo PR. Nếu có, hãy cân nhắc đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng thanh toán châu Phi như Yellow Card hoặc Mara, nhưng với quy mô nhỏ và kèm stop-loss chặt. 'Crypto là tài sản vĩ mô, và châu Phi là biên giới cuối cùng của thanh khoản – nhưng biên giới nào cũng có dây thép gai pháp lý.'